Gietijzeren braadpan koopgids: maten, kleuren en gebruik uitgelegd

Een gietijzeren braadpan is niet zomaar een pannetje; het is een lifeline in je keuken.

Als je er eenmaal een goed hebt, gooi je hem nooit meer weg. Hij gaat een leven lang mee, bakt je aardappelen krokanter dan ooit en geeft die authentieke smaak die je simpelweg niet krijgt met een anti-aanbaklaag. Maar voor je zomaar een zwaar ding koopt, moet je even weten wat je doet.

Het aanbod is groot, en niet elke pan past bij elke kok. Laten we eens kijken hoe je de perfecte gietijzeren pan uitkiest, zonder dat je kop erover draait.

Waarom kiezen voor gietijzer?

Je hebt misschien al van die verhalen gehoord: gietijzer is onverwoestbaar. En dat klopt. Een goede pan van gietijzer gaat generaties mee. Het materiaal houdt warmte vast als een malle.

Zodra de pan heet is, blijft hij heet. Dat betekent dat je vlees mooi dichtschroeit zonder dat de pan afkoelt zodra het vlees de bodem raakt.

Geen stoom, maar een echte bruine korst. Daarnaast is er het fenomeen ‘seasoning’; een natuurlijke anti-aanbaklaag die je opbouwt door de pan in te branden met olie.

Hoe vaker je de pan gebruikt, hoe beter hij wordt. Het is een beetje onderhoud, maar dan krijg je ook wat.

De juiste maat kiezen: hoe groot moet ‘ie zijn?

De maat van je pan bepaalt voor een groot deel hoe je hem gebruikt.

Gietijzer is zwaar, dus je wilt niet een pan van 14 kilo tillen als je alleen maar een ei bakt. Tegelijkertijd wil je niet een te kleine pan hebben als je voor vier personen aan het koken bent. Hier zijn de meest gangbare maten en waar ze het beste voor zijn.

20 tot 24 centimeter: de compacte krachtpatser

Een pan van 20 tot 24 centimeter is ideaal voor één of twee personen. Denk aan een zondags ontbijtje met spek en eieren, of het dichtschroeien van een varkenshaas.

Omdat de pan klein is, wordt hij snel heet en is hij makkelijk te hanteren.

26 tot 28 centimeter: de alleskunner

Let op: een pan van 20 cm heeft vaak maar één handvat. Die enkele steel kan lastig zijn als je de pan in de oven wilt schuiven. Een tweede handvat aan de zijkant is dan handiger, maar maakt de pan wel breder in de opslag. Dit is de maat die de meeste huishoudens moeten hebben.

Een pan van 26 of 28 centimeter is groot genoeg voor vier personen, maar niet zo log dat je er een spierblessure aan overhoudt. Je kunt er een flinke pan stoofvlees in maken, of vier kippenpoten naast elkaar leggen.

30 centimeter en groter: voor de stoere pot

Als je er één pan van moet aanschaffen, neem deze. Merken zoals Le Creuset en Lodge maken deze maten standaard, vaak met stevige, losse handvatten van gietijzer of hout. Een pan van 30 centimeter of meer is een beest.

Handig voor grote gezinnen, stoofpotten die de hele avan sudderen, of zelfs voor het bakken van brood.

Het gewicht is hier wel een aandachtspunt; als de pan vol eten zit, weeg hij al gauw tien kilo of meer. Zorg dat je sterke polsen hebt of til hem met twee handen. Ook leuk: grote pannen zijn vaak geschikt als schotel voor in de oven, zonder dat je er een aparte ovenschaal bij nodig hebt.

Kleuren: meer dan alleen mooi

De kleur van je gietijzeren pan is vaak het eerste wat opvalt. Vooral de geëmailleerde pannen (waarbij de buitenkant is gecoat met glas) zijn er in alle denkbare tinten, net als wanneer je een landelijke theepot gaat kopen.

Hoewel de kleur geen invloed heeft op de smaak, bepaalt het wel hoe je de pan gebruikt en schoonmaakt.

Donkere kleuren: zwart en donkerbruin

De meest traditionele gietijzeren pannen zijn simpelweg zwart, ongeëmailleerd. Dit is de klassieke ‘cast iron’ pan. Ze zijn vaak wat goedkoper en gaan net zo lang mee, maar vereisen wel onderhoud.

Je moet ze inbranden en na gebruik droogmaken om roest te voorkomen. Tegenwoordig zijn er ook geëmailleerde pannen in diep donkerbruin of antraciet.

Lichte en felle kleuren: wit, rood, geel

Een voordeel van donkere kleuren is dat ze hitte iets gelijkmatiger verdelen en vlekken minder snel laten zien. Merken zoals Le Creuset zijn beroemd om hun felle kleuren. Een witte pan ziet er prachtig uit op het fornuis, maar heeft een nadeel: de binnenkant (bij wit emaille) kan na verloop van tijd verkleuren door brandresten. Een rode of oranje pan is warmer in uitstraling en verbergt vlekken beter dan wit.

Voor wie van visueel koken houdt, is een felle kleur een feestje in de keuken, zeker in combinatie met sfeervolle koperen keukenaccessoires.

Gietijzer zonder emaille vs. geëmailleerd

Als je kiest voor een pan zonder emaille (zwart gietijzer), ben je verantwoordelijk voor de anti-aanbaklaag. Je moet hem inbranden en voorzichtig schoonmaken (niet met zeep, maar met heet water en een borstel). Geëmailleerde pannen zijn hierin makkelijker: je kunt ze gewoon met zeep wassen en ze roesten niet.

Wel is de emaille laag gevoelig voor stoten; als je hem laat vallen, kan er een stukje afbreken. Bij zwart gietijzer maakt een deukje niet uit; het bakt nog steeds prima.

Hoe gebruik je een gietijzeren pan optimaal?

De techniek achter gietijzer is eenvoudig, maar vereist wel wat basiskennis. Als je dit eenmaal doorhebt, wil je nooit meer anders. Gietijzer is traag.

Voorverwarmen is key

Het duurt even voordat de pan op temperatuur is, maar eenmaal heet, blijft hij heet.

Vet en olie

Zet de pan dus op tijd op het vuur. Laat hem op laag tot middelhoog vuur langzaam opwarmen.

Hittebronnen en gietijzer

Als je hem te snel op hoog vuur zet, kan de bodem kromtrekken (vooral bij inductie). Als je de pan goed voelt warmen (of een druppel water erop doet en het ‘dansende druppels’ effect ziet), is hij ready. Gebruik altijd een beetje vetstof.

Bij een nieuwe pan kan wat extra olie helpen om de aanbaklaag te verbeteren.

• Gas: Ideaal. De vlam verwarmt de bodem en zijkanten gelijkmatig.
• Inductie: Gietijzer werkt perfect op inductie vanwege het magnetische materiaal. Let wel op: inductie geeft een zeer intense, directe hitte. Zet de stand nooit te hoog, anders kan de pan vervormen.
• Elektrisch en keramisch: Dit werkt prima, maar warmt langzamer op. Zorg dat je de pan niet leeg op hoog vuur zet.

Kies voor vetten met een hoog rookpunt, zoals bakboter, reuzel, of arachideolie. Olijfolie is prima, maar brandt sneller aan bij hoge temperaturen. Je hoeft geen dure olijfolie te verspillen; een scheutje zonnebloemolie doet het vaak beter voor het dichtschroeien. Gietijzer werkt op alle hittebronnen, maar er zijn verschillen.

Je kunt een gietijzeren pan ook in de oven gebruiken. Check wel de garantie van de pan; de meeste pannen kunnen tot 260 graden Celsius aan, maar de plastic handvatten (als die erop zitten) kunnen smelten. Verwijder eventuele kunststof handvatten voordat je de pan in de oven schuift.

Onderhoud: schoonmaken zonder zeep

Veel beginners maken de fout hun pan na gebruik in de vaatwasser te stoppen. Doe dit niet.

De vaatwasser vernietigt de seasoning (de ingebrande laag) en laat het ijzer roesten. De beste manier om schoon te maken: Als je dit ritueel volgt, wordt je pan steeds beter en gladder.

1. Laat de pan afkoelen tot lauwwarm (niet ijskoud, dat kan barsten).
2. Spoel af met warm water.
3. Gebruik een zachte borstel of een schuursponsje (geen metaal, dat krast de laag eraf).
4. Als er eten aan vastzit, verwarm de pan dan even op met een laagje water; dit laat de resten loskomen.
5. Droog de pan direct met een theedoek. Zet hem nog even kort op het vuur om vocht te verdampen.
6. Wrijf een dun laagje olie in de pan voor de volgende keer.

Waarop letten bij aanschaf?

Als je een gietijzeren pan koopt of mooie houten snijplanken gaat uitzoeken, let dan op de volgende punten:

• Gewicht: Een zwaardere pan betekent vaak dikkere wanden, wat beter is voor warmtebehoud. Te licht kan betekenen dat de pan dun is en sneller kromtrekt.
• Handvatten: Zijn ze vastgelast of vastgemaakt? Bij geëmailleerde pannen zitten de handvatten vaak vast aan de pan. Bij zwarte pannen zie je nog wel eens losse stelen van gietijzer of hout. Kies wat fijn tilt.
• Bodem: De bodem moet volledig egaal zijn. Als je hem op een inductieplaat legt, moet hij volledig contact maken. Een kleine bolling kan storend zijn.
• Merk: Le Creuset is de duurdere, Franse klassieker. Lodge is het Amerikaanse budgetmerk dat vaak net zo goed presteert. Skee is een Nederlands merk met een strak design. Kies op basis van je budget en wat je mooi vindt.

Conclusie

Een gietijzeren braadpan is een investering in je kookplezier. Kies je maat verstandig: 26 of 28 centimeter is een veilige keuze voor de meeste keukens.

Bedenk of je de pan wilt onderhouden (zwart) of makkelijk wilt schoonmaken (emaille). En onthoud: voorverwarmen en niet in de vaatwasser stoppen. Als je die basisregels volgt, heb je een pan voor het leven. Dus, welke kleur gaat het worden?